Baza wiedzy

Podstawy ogłoszenia upadłości

Na wstępie rozważań dotyczących podstaw ogłoszenia upadłości dłużników należy wskazać podmioty posiadające tzw. zdolność upadłościową. Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze jej przepisy stosuje się do dłużników będących przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy - Kodeks cywilny, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zatem, co do zasady, zdolność upadłościową posiadają przedsiębiorcy. Natomiast nie można do nich zakwalifikować spółki cywilnej, ponieważ żaden przepis nie przyznaje jej zdolności prawnej. Zatem spółka cywilna nie ma też zdolności upadłościowej. Oprócz przedsiębiorców zdolność upadłościową mają także: spółki z ograniczona odpowiedzialnością i spółki akcyjne nieprowadzące działalności gospodarczej, wspólnicy osobowych spółek handlowych, ponoszący odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, wspólnicy spółki partnerskiej. Nie mają tej zdolności podmioty wskazane w art. 6 pr. upadł. i napr., tzn. Skarbu Państwa; jednostek samorządu terytorialnego (gmin, powiatów, województw; nie dotyczy to natomiast związków gmin i powiatów, gdyż nie są one jednostkami samorządu terytorialnego), publicznych samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej (zakłady opieki zdrowotnej inne niż publiczne mają zdolność upadłościową); instytucji i osób prawnych utworzonych w drodze ustawy, chyba że ustawa stanowi inaczej oraz utworzonych w wykonaniu obowiązku nałożonego ustawą - w tym uczelni państwowych; osób fizycznych prowadzących gospodarstwo rolne, a także uczelni - chodzi tu o uczelnie niepaństwowe i uczelnie państwowe.

Dodać należy, że Prawo upadłościowe i naprawcze dopuszcza ogłoszenie upadłości zmarłego przedsiębiorcy osoby fizycznej, po zaprzestaniu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej i osoby, które przestały być wspólnikiem osobowej spółki handlowej oraz osoby fizyczne, która faktycznie prowadziły działalność gospodarczą, ale nie dopełniły obowiązku jej zgłoszenia.

Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60 poz. 535, dalej jako pr. upadł. i napr.) upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Na niewypłacalność dłużnika może wskazywać np. bezskuteczność prowadzenia egzekucji przez któregokolwiek z jego wierzycieli, złożenie wykazu majątku przez dłużnika, zaprzestanie płacenia przez niego długów itp. Nie jest jednak niewypłacalnością stan krótkotrwałego i przejściowego wstrzymania wypłat (zob. S. Gurgul Prawo upadłościowe i naprawcze, Komentarz, s. 54-55). Natomiast za niewypłacalnego uznaje się dłużnika, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1 pr. upadł. i napr.). Decydujące znaczenie mają obiektywne kryteria oceny, czy chodzi o zaprzestanie płacenia długów. „Obojętną jest rzeczą, czy zaprzestanie płacenia długów jest wynikiem „niechęci płacenia”, czy źródłem tego jest brak środków” (por. orzeczenie Sąd Najwyższego z dnia 16.01.1934 r., I C 35/33).

Podkreślenia wymaga, że przepis art. 11 ust. 1 pr. upadł. i napr. nie różnicuje zobowiązań pieniężnych i niepieniężnych. Wydaje się więc, że niewypłacalność zachodzić będzie zarówno wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań o charakterze pieniężnym, jak i wówczas, gdy chodzi o zobowiązania niepieniężne. Nie jest też, w świetle art. 11 ust. 1 pr. upadł. i napr., istotne, czy chodzi o zobowiązania związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (zawodową), czy też o inne zobowiązania. Nie ma też znaczenia rozmiar niewykonywanych zobowiązań, aczkolwiek sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli opóźnienie nie przekracza trzech miesięcy, a suma niewykonanych zobowiązań nie przekracza 10 % wartości bilansowej przedsiębiorstwa dłużnika (art. 12 ust. 1 pr. upadł. i napr.). Z tak sformułowanego przepisu wynika, że bez znaczenia jest z jakiej przyczyny dłużnik nie wykonuje swoich zobowiązań. Niewypłacalność dłużnika występuje więc zarówno w sytuacji, gdy nie reguluje on należności z powodu braku środków finansowych, jak również wtedy, gdy dysponuje środkami i nie wykonuje swoich zobowiązań bo np. uważa, że są nienależne. Z punktu widzenia samego ogłoszenia upadłości znaczenie ma obiektywny fakt zaistnienia stanu niewypłacalności, a nie przyczyny tego stanu mogą być przedmiotem zainteresowania innych norm prawnych (np. prawa karnego, prawa deliktowego).

Z punktu widzenia zagadnienia samego ogłoszenia upadłości nie ma w zasadzie znaczenia „data niewypłacalności” w tym znaczeniu, iż sąd ogłosi upadłość zarówno, gdy wniosek został złożony z zachowaniem ustawowych terminów, jak i z ich przekroczeniem.

Nie ma znaczenia, czy niewypłacalność „zastała” dłużnika w toku normalnej działalności, czy w czasie postępowania likwidacyjnego. „Ogłoszenie upadłości może nastąpić także w stosunku do dłużnika będącego w likwidacji.”(por. postanowienie SN z 19 czerwca 1996, III CZP 66/96, Lexpolonica nr 343673, OSNC 1996, nr 10, poz. 133.)

Powrót